10 tips voor Astrofotografie

10 tips voor Astrofotografie

Astrofotografie, misschien heeft u ze al wel eens voorbij zien komen, één van mijn spectaculaire astrofoto’s. Ik krijg dan ook regelmatig de vraag hoe ik deze foto’s in hemelsnaam gemaakt heb. Het antwoord is simpel en toch vaak verrassend voor veel mensen. Ik maak namelijk gebruik van een digitale camera met daarop een lens. Niet veel meer dus dan wat een doorsnee fotograaf gebruikt! In deze blog geef ik uitleg.

Als het dan toch zo eenvoudig is betekend het dan ook dat ik zelf een poging kan wagen om een astrofoto te maken? Jazeker kan dat, alleen is er wel enige kennis vereist voor het juiste gebruik van de apparatuur. In de onderstaande tips geef ik u alvast een leidraad waardoor ook u vanuit uw eigen achtertuin een poging kunt wagen om een geslaagde astrofoto te maken.

rsz_rbs_2459_resized

De Melkweg boven de duinen van Texel: Nikon D700 + Samyang 14mm f2.8: 24sec op ISO 800

Welke camera moet ik gebruiken voor Astrofotografie

Een digitale camera waarmee u handmatig instellingen kunt veranderen. Het liefst eentje die weinig ruis genereert bij hoge ISO waarden en eentje die in het ongecomprimeerde RAW-formaat kan fotograferen. De foto’s in dit artikel zijn door mij gemaakt met een Sony A6000 welke mij ter beschikking is gesteld door CameraNu.nl. Het schijnt dat de Canon 6D ook erg goed presteert op dit gebied, maar in de regel mag je ervan uitgaan dat alle huidige camera’s prima geschikt zijn om ruis-arme beelden te genereren bij hogere ISO waarden.

Welke lens moet ik gebruiken

Bij astrofotografie draait alles om het verzamelen van zoveel mogelijk licht in een bepaald tijdsbestek. Hoe meer signaal/licht je op kunt vangen hoe beter. Een lens met een diafragma van f2.8 of kleiner (f1.4 bijvoorbeeld) zijn uitermate geschikt. Lenzen die erg goed presteren op het gebied chromatische aberratie en coma zijn bijvoorbeeld de Sigma-art lenzen. Maar ook de veel goedkopere manuele lenzen van Samyang staan zeker hun mannetje.

pleiades

De Pleiaden: Sony A6000 + Nikkor 300mm f/4 op de Star Adventurer. 160x 1min. belicht op ISO 800

Welke ISO waarde moet ik gebruiken

Afhankelijk van het onderwerp, de lichtsterkte van je lens (F-waarde) en de hoeveelheid lichtvervuiling bij u in de buurt is een ISO-waarde tussen de 800 en 3200 vrij gebruikelijk. Er zijn ook wel gevallen bekend waarbij men op ISO 10.000 fotografeert met spectaculaire resultaten. Maar, dat is meer iets voor de gevorderde astrofotograaf.

Hoe stel ik scherp

De meeste moderne digitale camera’s hebben een live-view functie op het toestel zitten. Hierbij kan je op je scherm zien of je je onderwerp er goed scherp op hebt. Meestal kan je dit live beeld ook nog eens 10x inzoomen om zo nog nauwkeuriger scherp te kunnen stellen. Zo werkt het ook met het scherpstellen bij astrofotografie.

Zoek een zo helder mogelijke ster op en stel hierop scherp door gebruik te maken van de live-view modus. Het is soms even zoeken naar de ster, maar heb je deze eenmaal gevonden dan kan je 10x inzoomen op de ster en stel je daarna handmatig de ster scherp. De ster is scherp wanneer deze een zo klein mogelijk oppervlak beslaat in je live-view beeld. Wanneer de ster net uit focus is zie je vaak een paarse of groene rand om de ster. Zorg er dus voor dat je deze niet meer ziet.

orion-nebula

De Orion nevel: Sony A6000 + Nikkor 300mm f4 op de Skywatcher Star Adventurer. 143x 1min belicht op ISO 800

Hoelang moet ik belichten

Afhankelijk van welk effect je wilt bereiken varieert de belichting van een astrofoto tussen de 20 seconden tot enkele minuten. Als je bijvoorbeeld een sterrenspoor foto wilt maken, dan zet je de camera op de bulb stand en laat je de sluiter bijvoorbeeld een minuut of 5 open staan. Zorg er wel voor dat je foto niet overbelicht raakt door de ISO-waarde juist in te stellen voor zo’n lange belichtingstijd. De rotatie van de aarde t.o.v. de nachtelijke hemel zorgt er dan voor dat de sterren als lichtsporen worden weergegeven op de foto.

aekingerzand-6

Stersporen zoals deze ontstaan door de rotatie van de aarde. Dit is een samengestelde foto omdat een mens natuurlijk niet zolang stil kan blijven staan.

Wanneer je juist de sterren als lichtpunten, en zo scherp mogelijk, op de foto wilt krijgen kunt u de zogenaamde “rule of 400” hanteren. Hierbij bereken je de maximale belichtingstijd die nodig is om de sterren nog als lichtpunten weer te geven, alvorens deze spoorvorming beginnen te vertonen, door het getal 400 te delen door de brandpuntsafstand van je lens.

Als voorbeeld gebruik ik hier een 35mm lens. De maximale belichtingstijd bij gebruik van deze lens is dus 400/35 = 11 seconden. Er bestaan ook regels die de “rule of 500” hanteren, maar ik persoonlijk gebruik liever de 400-regel aangezien je dan iets meer speling hebt voordat er stersporen ontstaan in je foto. Het gebruik van deze regel werkt vooral goed bij lenzen tot 50mm.

rsz_aquarid

Het Aekingerzand: Nikon D700 + Sigma 35mm f1.4 art: 15sec op ISO400

Kan ik ook langer belichten

Ja dat kan zeker. Er zijn tal van apparaten op de markt die voor de rotatie van de aarde  compenseren. Ik zelf maak gebruik van een Skywatcher Star Adventurer. Hierbij zijn belichtingstijden tot enkele minuten haalbaar. Het grootste voordeel hiervan is dat je hierdoor de ISO-waarde kunt verlagen wat weer resulteert in een “schonere” foto met minder beeldruis. Een snel rekenvoorbeeld leert ons dat een foto van 30 seconden op ISO 3200 het zelfde signaal geeft als een foto van 4 minuten op ISO 400 (3-stops verschil) waarbij de foto gemaakt op ISO400 veel minder beeldruis zal vertonen.

iced-rig

De Skywatcher Star Adventurer met daarop de Sony A6000 + Nikkor 300mm f4 na een koude nacht data verzamelen.

Wat heb ik nog meer nodig bij astrofotografie

Naast al deze apparatuur is een stevig statief een vereiste. Aangezien de camera tijdens de belichting niet mag bewegen om bewegingsonscherpte te voorkomen is een statief die tegen een aardige windstoot kan dus aan te raden. Het zou jammer zijn als u een nacht hebt gefotografeerd en u er thuis achter komt dat bijna geen enkele foto scherp is geworden omdat het die avond flink waaide.

Daarnaast is het verstandig om een afstandsbediening aan te schaffen. Hierdoor kan je de camera van een veilige afstand bedienen zodat je niet per ongeluk tegen het statief aanschopt. Ook hoef je dan niet fysiek de knop van de sluiter in te drukken op de camera wat weer trillingsonscherpte voorkomt.

california-nebula

De Califonia nevel: Sony A6000 + Nikkor 300mm f/4: 180x 1min op ISO 800.

Welke Locatie moet ik kiezen

Zoals ik in de inleiding van dit verhaal al heb aangegeven kunt u het best beginnen met astrofotografie vanuit uw achtertuin. Als u eenmaal vertrouwt bent met uw opstelling en het bedienen van uw camera in het donker kunt u overwegen om eens een echt donkere locatie op te zoeken. Hoe donkerder de locatie hoe meer signaal u uit de ruimte zult opvangen en hoe beter uw astrofoto’s zullen worden. Een paar goede plekken in Nederland zijn bijvoorbeeld halverwege de afsluitdijk bij Breezand, in het Lauwersmeer gebied, op het Aekingerzand nabij Appelscha of op Terschelling.

aekingerzand-2

Het Aekingerzand is een prachtig mooie en donkere locatie waar u de melkweg nog mooi kunt bekijken.

Hoe bewerk je astrofoto’s

Over hoe je het beste een astrofoto kunt nabewerken bestaan vele tutorials op internet. Google gewoon eens op “astrophoto editing” en je vindt een legio aan voorbeelden. Wel wil ik u nogmaals meegeven dat u het beste in het RAW-formaat kunt fotograferen. Dit geeft u in de nabewerking van uw foto’s de meeste vrijheid om witbalans, belichting, contrast en kleur nog naar eigen smaak aan te passen.

Vergeet vooral niet te genieten

Misschien wel de belangrijkste tip: geniet van de duisternis en de heldere sterren boven u. Op een mooie donkere locatie zult u al snel de Melkweg kunnen ontdekken en zult u zelfs de meest heldere nevels en sterrenstelsel kunnen ontwaren. En als u geluk heeft zie u ook nog één of meerder vallende sterren.

Ik hoop dat u hier iets mee kunt en dat u ook zoveel plezier beleeft aan het maken van uw eerste astrofoto. U zult versteld staan wat er allemaal “te zien” valt aan de nachtelijke hemel. Veel succes!

One Reply to “10 tips voor Astrofotografie”

  1. Beste Rutger,

    Bedankt voor je heldere tips
    Is er, voor wat betreft de aanschaf van een camera, nog wat te zeggen over voorkeur voor spiegelreflex of een systeemcamera? En over de grote van de sensor?

    Ik ben bezig om, na heel veel jaren, (ik kom nog uit de analoge tijd; rolletjes, doka etc etc)) mijn fotohobby weer op te pakken en ik ben mij aan het orienteren op de aanschaf van een digitale camera. Naast landschap en vogelfotografie, zou ik ook astrofotografie willen gaan doen.

    Met vriendelijke groet,

    Martin van der Vat

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.