Home | Nightscape fotografie – Deel 1: Apparatuur
1
Fotografie tutorials

Nightscape fotografie – Deel 1: Apparatuur

In Nightscape fotografie – Deel 1: Apparatuur legt Rutger uit wat er bij komt kijken bij goede nachtfotografie. Dankzij de vele praktische tips in dit bericht kun je zelf ook snel aan de slag. 

Welkom aan de nachtelijke hemel!

Mijn naam is Rutger Bus en ik ben een gepassioneerd fotograaf met een voorliefde voor landschappen en de zogenaamde “Nightscapes”, een landschapsfoto onder de nachtelijke sterrenhemel. Veel mensen zijn verbaast bij het zien van mijn nightscape foto’s en stellen mij dan ook regelmatig de vraag hoe ik die nightscapes maak.

Aangezien er blijkbaar een grote behoefte is om deze tak van fotograferen te beoefenen zal ik in deze driedelige handleiding proberen te beschrijven welke apparatuur, instellingen en bewerkingsmethoden ik gebruik om mijn landschap astrofoto’s, hierna “nightscapes” genoemd, te creëren.

Mijn doel als landschapsfotograaf is om kwalitatief hoogwaardige en realistische beelden van de nachtelijke hemel te creëren. Hierbij maak ik gebruik van professionele apparatuur met als uiteindelijke doel het creëren van een zo natuurgetrouw mogelijke weergave van onze nachtelijke hemel en zijn omgeving. In dit eerste deel zal ik mij richten op het kiezen van een geschikte locatie en de te gebruiken apparatuur. Niet iedere lens of camera is namelijk geschikt om een goede nightscape foto mee te maken.

In deze handleiding wordt regelmatig gebruik gemaakt van vaktaal uit de fotografie. Ik ga er dan ook vanuit dat u al enige kennis heeft in het gebruik van uw camera en dat u enkele technische termen en begrippen uit de fotografie begrijpt.

Geschikte locatie

Om te beginnen hebben we natuurlijk een beetje een interessante fotolocatie nodig waar je zo min mogelijk last hebt van lichtvervuiling uit de omgeving. Lichtvervuiling zorgt er namelijk voor dat de lichtzwakkere sterren worden overstraald en je alleen de helderste sterren op je foto zult zien tegen een achtergrond die het meest weg heeft van een oranje soep. Deze oranje kleur wordt veroorzaakt door de lichtvervuiling die vanaf de grond weerkaatst op kleine deeltjes/vocht in de lucht.

Ik gebruik altijd de website DarkSiteFinder.com om een geschikte locatie te vinden. Op deze site valt al meteen op dat mensen uit de Randstad en beneden de grote rivieren het maken van een nightscape in hun omgeving wel kunnen vergeten of ze moeten er een behoorlijk stukje voor willen rijden.

Rutger bus nightscape
Een screenshot van de website DarkSiteFinder.com

Mocht je uiteindelijk een geschikte locatie hebben gevonden, ga deze dan eerst bekijken als het licht is. Je kunt dan alvast een voorstelling maken van hoe bepaalde composities er in het donker uit gaan zien. Ook zie je dan verstopte greppels, boomstronken of andere obstakels liggen waar je in het donker liever niet over wilt struikelen of in wilt vallen met je dure uitrusting.

Camera keuze

Bij het maken van nightscapes is het belangrijk dat u een recent uitgebracht cameramodel gebruikt. De sensoren in de huidige camera’s (>2010) zijn namelijk veel gevoeliger, hebben een hoger dynamisch bereik en zullen minder ruis veroorzaken naarmate er langer belicht wordt. Bij het maken van een nightscape wordt de sensor van de camera echt tot het uiterste gepusht.

3
De Nikon D750 is een uitermate geschikte camera voor het maken van nightscapes.

Binnen het DSLR segment kun je vervolgens kiezen voor een camera met een sensor die een hoge pixeldichtheid (groot aantal megapixels) heeft of een lage sensor pixeldichtheid (klein aantal megapixels). De voordelen van een hoge pixeldichtheid is dat je de foto behoorlijk kunt croppen, maar deze sensoren genereren ook meer ruis (meer pixels die elk een ruissignaal afgeven). Het meest ideaal voor Nightscapes is dus een camera met een grote sensor (FF), en een lage pixeldichtheid zoals bijvoorbeeld de Sony A7s.

Rutger bus nightscape
Voorbeeld van Pixeldichtheid op een sensor van 1×1 inch

Een technisch verhaal welke je verder niet hoeft te onthouden aangezien alle moderne camera’s tegenwoordig prima in staat zullen zijn om goede nightscape foto’s te maken.

Zelf maak ik gebruik van een al wat oudere Nikon D700, die een lage pixeldichtheid van 12 Mp heeft. Daarom is deze camera in staat om relatief weinig ruis te genereren. Graag zou ik de overstap maken naar een Nikon D750, welke er om bekend staat erg weinig ruis te genereren bij ISO waarden tot 6400. De extra resolutie van 24mp zal dan zeker helpen voor het maken van zeer gedetailleerde beelden.

Blijf liever weg van de oudere full frame camera’s. De Canon 5D Mark II is een zeer populaire landschap camera, maar presteert niet zo goed bij hogere ISO-waarden. Als je een Canon-gebruiker bent ga dan voor de veel nieuwere 5D Mark III of een van de andere recente full frame Canon camera’s. Het schijnt dat de Canon 6D op moment van schrijven één van de betere camera’s op de markt is en prima presteert onder omstandigheden met weinig licht.

Ik ben verder niet bekend met de full frame camera’s van Sony, maar Sony maakt de sensoren die verder ook gebruikt worden in een aantal Nikon-camera’s, zoals de D800 / D810E, welke ook erg goed presteren onder omstandigheden met weinig licht. De Nikon D810A is zelfs voor astrofoto’s gemaakt.

Houd in gedachten dat er steeds nieuwe modellen op de markt komen, die naar alle waarschijnlijkheid nog beter zullen presteren dan hun voorgangers. Houdt dus altijd het huidige aanbod in de gaten en lees reviews om te zien hoe ze presteren bij weinig licht.

Lens keuze

De lens is het belangrijkste gedeelte van de te gebruiken apparatuur. De lens bepaalt uiteindelijk hoe het licht op je sensor valt. Heb je dus een goedkope lens met beeldfouten door slecht glaswerk, dan haal je natuurlijk nooit het maximale uit je sensor, ook al heb je de beste camera.

Je hebt dus een lens nodig met kwalitatief goed glas en een groot diafragma om zoveel mogelijk licht door te laten. Je wilt natuurlijk graag een groothoeklens om zoveel mogelijk van dat prachtige landschap en de Melkweg op de foto te krijgen. Misschien wel de beste groothoeklens die er momenteel op de markt is is de Nikon 14-24mm f/2.8 lens. Deze lens kan ook via een adapter gebruikt worden op Canon full frame DSLRs. Zowel Canon als Nikon maken 14mm f/2.8 prime groothoeklenzen, maar de Nikon 14-24mm f/2.8 is toch echt het neusje van de zalm onder de groethoeklenzen.

De Samyang 14mm f/2.8 lens is ook een populaire, snelle groothoek lens die zeer betaalbaar is. De kwaliteit varieert echter per exemplaar en het is zeker geen vervanging van een professionele kwaliteitslens. Over het algemeen wil je dus een lens die scherp is op zijn grootste diafragma (kleinste f-stop) met zo min mogelijk beeldfouten in het glaswerk, anders worden de sterren niet scherp afgebeeld.

Rutger Bus nightscape Nikon 14-24
De Nikon 14-24mm f2.8 is een zeer geschikte lens voor het maken van nightscapes. Prijzig, maar het geld meer dan waard.

Natuurlijk hoef je geen groothoeklens te gebruiken en zijn er tal van lichtsterke lenzen die prima presteren bij maximale lensopening. Echter zal het altijd een strijd blijven tussen de belichtingstijden en de draaiing van de aarde om zo sterspoor vorming te minimaliseren. Wanneer je bijvoorbeeld een 14mm lens gebruikt zou je bijna 4× langer kunnen belichten alvorens er sterspoorvorming optreedt t.o.v. een 50mm lens.

Zelf gebruik ik een kwalitatief goede kopie van de Samyang 14mm f/2.8 voor de meeste van mijn landschap- en nightscape foto’s welke mij prima bevalt. Verder verkies ik een lens met een vast brandpunt (prime-lens) boven een zoomlens. Over het algemeen zijn er minder beeldfouten aanwezig bij een prime-lens en kan er ook geen onscherpte optreden door zogenaamde “zoom-creep” (het vanzelf in-uitzoomen van de lens tijdens een belichting). Een zoomlens is tenslotte een voortvloeisel uit een compromis tussen de beeldkwaliteit van de lens bij verschillende brandpuntsafstanden en kan daarom nooit zo goed zijn als een prime-lens, zelfs de 14-24mm moet aan deze stelling geloven.

Stevig statief & balhoofd

Rutger Bus nightscape
Een stevig statief en een goed balhoofd zorgen voor extra stabiliteit en gebruikersgemak.

Een stevig statief voor nightscape fotografie is een vereiste, aangezien je soms minuten lang aan het belichten bent. Je wilt niet dat je foto verpest wordt door dat je hele setup een speelbal van de wind wordt en zo het maken van een foto met een lange sluitertijd onmogelijk maakt. Het statief moet dus zeer stevig zijn en gemakkelijk het gewicht van uw camera en de lens kunnen ondersteunen voor het maken van langere belichtingstijden.

Sommige statieven hebben de mogelijkheid om de middenzuil te verhogen om zo meer hoogte te creëren. Gebruik dit liever niet. aangezien uw statief dan verandert in een onstabiele monopod omdat het zwaartepunt te ver boven uw driepoot komt te liggen wat de stabiliteit drastisch vermindert. Ook een goed werkend balhoofd met slipkoppeling is erg handig om zo in het donker toch de gewenste uitsnede van uw foto te bepalen.

Ik zelf gebruik een Induro CT314 Carbon statief met een draagvermogen van 18kg met daarbovenop een Sirui K30-X balhoofd met een maximaal draagvermogen van 30kg. Natuurlijk zijn er zwaardere statieven en statiefkoppen beschikbaar maar ik ben erg blij met mijn opstelling, die zelfs lange belichtingstijden in de wind kan doorstaan en toch relatief licht is wat het gebruikersgemak bevorderd wanneer je bijvoorbeeld een langere wandeltocht moet maken om op je fotolocatie te komen.

Remote Timer Controle

Om de één of andere reden hebben de fabrikanten van camera’s een beperkte firmware ontworpen waardoor er bij de meeste camera’s maar een beperkte maximale belichtingstijd van 30 seconden is in te stellen. In de meeste gevallen moet je bij nightscape fotografie langer dan 30 seconden belichten. Afhankelijk van de omstandigheden kan met name het belichten van de voorgrond soms wel oplopen tot enkele minuten. Hier heb je dus een externe Remote Timer Control voor nodig zodat je de 30seconden kunt overschrijden in de “Bulb” modus van je camera.

Deze afstandsbediening kan een draadloze- of een bedrade afstandsbediening zijn. In beide gevallen geeft het je de mogelijkheid om de ontspanknop te activeren zonder dat je de camera hoeft aan te raken. Het voordeel hiervan is dat u de kans op trillingen tijdens een belichting kunt beperken en het zal u de keuze geven om de belichtingstijd in te stellen van 1 seconde tot 9.999 seconden (afhankelijk van de timer).

Verder kan je een remote timer zo instellen dat hij meerdere foto’s na elkaar maakt op een door jou van te voren aangegeven interval. Handig voor als je een timelapse wilt maken bijvoorbeeld.

Rutger bus nightscape
De Hahnel GigaT Pro II is een voorbeeld van een draadloze afstandsbediening.

Ik weet niet of er een perfecte oplossing bestaat voor de ideale timer remote, maar op internet zijn naast de eigen merk Timer Remotes van Nikon, Canon en Sony ook tal van B-merk aanbieders met vergelijkbare remote controllers voor vaak maar een fractie van de prijs. Of ze minder goed werken? Ik heb geen idee, maar mijn € 16,- kostende remote controller werkt al jaren prima.

Met een beetje klittenband aan de achterkant kan ik hem zo aan mijn statief plakken zodat hij niet in de wind zwengelt en daardoor de spanning op de kabel, van de vaak wat inferieure hechting van de kabel aan de remote controller, te ontlasten.

Als je voor jezelf de juiste materialen bij elkaar hebt gezocht en gekocht, is het tijd om op pad te gaan en je eerste nightscapes te creëren. Het is natuurlijk niet zomaar een kwestie van lukraak schieten en kijken of er een mooie foto tussen zit. Met een gedegen voorbereiding en de juiste instellingen vergroot je de kans op een mooie foto. Dit zal ik dan ook uitgebreid bespreken in een tweede deel van “nightscape fotografie – Deel 2: Instellingen” welke ik op dit moment aan het schrijven ben.

Tot die tijd kunt u mooi alle tips en tricks uit bovenstaande handleiding nog eens rustig nalezen en laten bezinken.

Workshop Lange Sluitertijden

Over de auteur

Rutger Bus

Rutger Bus

Rutger Bus is een autodidactisch fotograaf en eigenaar van Photographic Moments. Naast zijn voorliefde voor landschappen en natuurfotografie heeft Rutger zich ook de technieken van de astrofotgrafie eigen gemaakt.

Reactie geven

Klik hier om een reactie te geven